Type Here to Get Search Results !

Vanchit Varta 24 news

Vanchit Varta 24 news

विशेष लेख: महार रेजिमेंट स्थापना दिन आणि महार सैनिकांचा देदीप्यमान इतिहास



अर्पित वाहाणे (मो. ८९५६६४७००४)

​१ ऑक्टोबर १९४१ रोजी बेळगाव येथे भारतीय सैन्यातील एका अत्यंत पराक्रमी आणि स्वाभिमानी अशा 'महार रेजिमेंट'ची स्थापना झाली. विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अथक प्रयत्नांतून आणि दूरदृष्टीतून या रेजिमेंटचे पुनरुज्जीवन झाले. महार सैनिकांची स्वामीनिष्ठा, शौर्य आणि लढाऊ वृत्ती यांचा इतिहास अत्यंत प्राचीन व गौरवशाली आहे.

​इतिहासातील सुवर्णपाने: शिवकाळ ते पेशवेकाळ

​महार सैनिकांचा लढाऊ इतिहास छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून प्रसिद्ध आहे:

  • ​स्वराज्यातील योगदान: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात महार ही लढाऊ जात अग्रेसर होती. महाराजांच्या स्वराज्यात १३ किल्ल्यांचे प्रमुख किल्लेदार महार समाजातील होते.
  • ​'ढाले' नावाचा इतिहास: युद्धाच्या प्रसंगी सैन्यात शत्रूच्या आक्रमणासमोर ढालीसारखे पुढे राहून लढणाऱ्या शूरवीरांना 'ढाले' हे नाव पडले.
  • ​अंगरक्षक: छत्रपती शिवरायांचे प्रसिद्ध अंगरक्षक जिवा महाला यांच्या शौर्यामुळे "होता जिवा म्हणून वाचला शिवा" हा वाक्प्रचार इतिहासात प्रसिद्ध झाला.
  • ​पेशवेकाळ: पहिल्या बाजीराव पेशव्यांच्या सैन्यात महार सैनिकांचे एक विशेष दल आघाडीवर राहून लढत असे, ज्यामुळे बाजीराव पेशवे त्यांना विशेष सन्मानाने वागवत असत.

​ब्रिटिश काळातील योगदान आणि कोरेगाव-भीमा लढाई

​महार समाजातील शौर्य, इमानदारी आणि स्वामीनिष्ठा या गुणांची दखल ब्रिटिश सरकारनेही घेतली होती.

  • ​कोरेगावची लढाई (१ जानेवारी १८१८): कोरेगाव (जि. पुणे) येथील युद्धात ब्रिटिशांच्या '२/१ बॉम्बे नेटिव्ह लाईट इन्फन्ट्री'मध्ये महार सैनिकांनी पराक्रमाची शर्थ केली. या लढाईत धारातीर्थी पडलेल्या २२ महार सैनिकांची नावे आजही कोरेगाव येथील 'विजयस्तंभावर' कोरलेली आहेत.
  • ​इतर क्षेत्रांतील सेवा: सैन्याव्यतिरिक्त नाशिक व अलिपूर येथील गव्हर्नमेंट सेक्युरिटी प्रेसचे रक्षक, रेल्वेचे गेटमन व पॉईंटमन, पोस्टाचे रनर आणि कोतवाल अशा महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये महार सैनिकांचा समावेश केला गेला.

​महार रेजिमेंटचा पुनरुज्जीवनाचा प्रवास

​महार बटालियनची स्थापना आणि पुनर्रचना यात अनेक टप्पे व महापुरुषांचे योगदान राहिले आहे:

  1. ​पहिली स्थापना व विसर्जन: ब्रिटिशांनी महू येथे महार बटालियन स्थापन केली होती, जिथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे वडील सुभेदार मेजर रामजी मालोजी सपकाळ शिक्षक म्हणून कार्यरत होते. पुढे १८९२ मध्ये ही बटालियन विसर्जित करण्यात आली.
  2. ​न्यायमूर्ती रानडे व रामजी सपकाळ यांचे प्रयत्न: सुभेदार रामजी सपकाळ आणि न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे यांच्या प्रयत्नांमुळे पहिल्या महायुद्धाच्या काळात जून १९१७ मध्ये '१११ महार बटालियन' सुरू झाली, जी पुढे १९२९-३० च्या जागतिक मंदीत पुन्हा विसर्जित करण्यात आली.
  3. ​डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ऐतिहासिक योगदान:
    • ​१९३९ मध्ये डॉ. आंबेडकरांनी मुंबई इलाख्याच्या गव्हर्नरची भेट घेतली आणि हिंदुस्थानचे कमांडर-इन-चीफ फिलिप्स चेटवूड यांच्याकडे महार रेजिमेंटच्या पुनर्स्थापनेची मागणी केली.
    • ​व्हाईसरॉय लिनलिथगो यांच्या संरक्षण सल्लागार समितीचे सदस्य असताना डॉ. आंबेडकरांच्या अथक प्रयत्नांना यश आले.
    • ​१ ऑक्टोबर १९४१ रोजी बेळगाव येथे पहिल्या महार रेजिमेंटची अधिकृत स्थापना झाली.
    • ​यानंतर १९४२ मध्ये कामठी आणि १९४३ मध्ये नौशेरा (पंजाब) येथे पुढील बटालियन स्थापन झाल्या.

​स्वातंत्र्योत्तर काळातील शौर्य आणि सन्मान

​भारतीय सैन्यात महार रेजिमेंटने प्रत्येक युद्धात आपल्या पराक्रमाची छाप पाडली आहे:

  • ​सहभाग: १९४७ चा काश्मीर फ्रंट, १९६२ चे भारत-चीन युद्ध, तसेच १९६५ व १९७१ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध या सर्व प्रमुख युद्धांत महार रेजिमेंटने शत्रूला धूळ चारली.
  • ​विस्तार: आज महार रेजिमेंटच्या एकूण २३ बटालियन भारतीय सेवेत कार्यरत आहेत.
  • ​प्राप्त सन्मान व पदके:
    • ​१ परमवीर चक्र
    • ​४ महावीर चक्र
    • ​२९ वीर चक्र
    • ​२ कीर्ती चक्र
    • ​१ अशोक चक्र
    • ​५ परमविशिष्ट सेवा पदके

​निष्कर्ष

​१ ऑक्टोबर हा दिवस केवळ एका सैनिकी तुकडीच्या स्थापनेचा दिवस नसून तो महार समाजातील सैनिकांच्या पराक्रम, स्वाभिमान आणि राष्ट्रसेवेचा गौरवदिन आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या दूरदृष्टीमुळे पुनरुज्जीवित झालेली महार रेजिमेंट आज भारतीय सेनेचा एक मजबूत आणि अभिमानास्पद स्तंभ आहे.

टिप्पणी पोस्ट करा

0 टिप्पण्या